Φεμινισμός και κράτος (Εισαγωγή και 2ο Κεφάλαιο)

19Μάι.08

ΦΕΜΙΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΚΡΑΤΟΣ

 

 Του ΘΑΝΑΣΗ ΤΣΑΚΙΡΗ

 

  1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

 «Οι γυναίκες απαρτίζουν το μισό του πληθυσμού της γης, εκτελούν σχεδόν τα δύο τρίτα των εργατοωρών, λαμβάνουν το ένα δέκατο του παγκόσμιου εισοδήματος και κατέχουν λιγότερο από το ένα εκατοστό της παγκόσμιας περιουσίας»

Έκθεση Ηνωμένων Εθνών 1980

 

Ένα χρόνο αργότερα ο Alain Touraine έγραφε ότι το κράτος είναι φορέας «μιας συμπαγούς ιστορικής συλλογικότητας, έκθετης σε σχέση με άλλες κοινότητες και στο δικό της μετασχηματισμό».[1] Δεν διευκρίνιζε όμως αν είναι φορέας μιας ιστορικής συλλογικότητας σε σχέση με την τάξη, το φύλο, τη φυλή ή με όποιο μεταξύ τους συνδυασμό… Ο Bob Conell θεωρεί ότι χρειάζεται να ξεκαθαριστεί η σχέση του κράτους με την τάξη και το φύλο[2]. Κατ’ αυτόν υπάρχουν τέσσερις διαφορετικές προσεγγίσεις στη θεωρητική φιλολογία. Η πρώτη είναι η φιλελεύθερη θεωρία, που θεωρεί το κράτος έναν ουδέτερο ρυθμιστή, που στην πράξη μπορεί να κατακτηθεί από ομάδες συμφερόντων – στην περίπτωση αυτή από τους άνδρες. Ο θεσμικός σεξισμός του κράτους είναι, ως εκ τούτου, ζήτημα ατελούς ιδιότητας του πολίτη για την αποκλεισμένη ομάδα, δηλαδή των γυναικών. Η δεύτερη προσέγγιση, είναι αυτή που βλέπει το κράτος[3] ως ένα μηχανισμό ρύθμισης και ελαφράς κυριαρχίας (…) ως μέρος ενός διασκορπισμένου μηχανισμού, κοινωνικού ελέγχου, που δουλεύει και μέσω των κυρίαρχων λόγων και μέσω της βίας. Αυτή η προσέγγιση «χρησιμεύει στο να πάμε πέρα από το κράτος οργανισμό στη σφαίρα της λειτουργίας του, κάνοντας τη σύνδεση με την καθημερινή ζωή».[4] Η Τρίτη προσέγγιση διευκρινίζει καθαρότερα από τη δεύτερη τη σχέση με το φύλο ή την τάξη και «προσδιορίζει το κράτος ως ένα ταξικό κράτος που παράγει αποτελέσματα στο γένος και στο φύλο» στην αναζήτηση των ταξικών συμφερόντων. Η «φροϋδική αριστερά» θεωρεί ότι το κράτος λειτουργεί σύμφωνα με τις ανάγκες του καπιταλισμού «είτε καταπιέζοντας είτε αναδεικνύοντας προσεκτικά τη σεξουαλικότητα».[5] Η τέταρη προσέγγιση θεωρεί ευθύς εξαρχής το κράτος «έναν πατριαρχικό θεσμό που δημιουργήθηκε ιστορικά ως η θεσμοποίηση της ανδρικής βίας» η Catherine Mac Kinnon εξετάζει τη «μορφή της κρατικής δράσης, ιδιαίτερα τη νομιμοποιημένη «αντικειμενικότητα», ως τη θεσμοποίηση μιας αρσενικής οπτικής γωνίας «και δείχνει πως σφετερίζεται και χειρίζεται τη σεξουαλική πολιτική στο χειρισμό των υποθέσεων βιασμού» Στα ίδια πλαίσια η Carole Pateman ισχυρίζεται ότι το ίδιο το φιλελεύθερο κράτος «ενισχύθηκε από μια νέα μορφή πατριαρχίας στην κοινωνία των πολιτών που αναπτύχθηκε κατά το 17ο και 18ο αιώνα».

Μέσα στα παραπάνω πλαίσια αναπτύχθηκε ο θεωρητικός λόγος των φεμινιστικών κινημάτων του αιώνα μας. Ιδιαίτερη συζήτηση για τη φύση και το ρόλο του κράτους, για την παρέμβασή του στην κοινωνική παραγωγή και αναπαραγωγή άρχισε να γίνεται στη δεκαετία του ’60, όταν το κράτος πρόνοιας στη Δύση βρισκόταν στο απόγειο της δύναμής του και ταυτόχρονα ξέσπαγαν τα νέα κοινωνικά κινήματα που σ’ όλο τον κόσμο έθεταν υπό αμφισβήτηση τις κατεστημένες θεωρητικές αντιλήψεις της Δεξιάς και της Αριστεράς για το κράτος και κατά συνέπεια έβαζαν επιτακτικά το ζήτημα της νέας στρατηγικής που έπρεπε να χαράξουν τα κινήματα κοινωνικής κριτικής και απελευθέρωσης. Στην εργασία αυτή θα εξετάσουμε αναλυτικότερα τη θεωρητική αντίληψη κάθε τάσης του φεμινιστικού κινήματος για το κράτος και θα παρουσιάσουμε τις κριτικές αντιπαραθέσεις μεταξύ τους.

Η εργασία θα χωριστεί σε έξι ενότητες που θα αντιστοιχούν στις γενικότερες τάσεις; Α) Φιλελεύθερος Φεμινισμός

Β) Προνοιακός ή Σοσιαλδημοκρατικός Φεμινισμός

Γ) Σοσιαλιστικός και Μαρξιστικός Φεμινισμός

Δ) Ριζοσπαστικός Φεμινισμός

Ε) Μαύρος Φεμινισμός

Στ) Νέα ρεύματα και τάσεις


 

 

 

2. Ο ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΦΕΜΙΝΙΣΜΟΣ (LIBERAL FEMINISM)

α) Ο βαθμός αποδοχής του ρόλου της οικογένειας, η θέση της γυναίκας μέσα σ’ αυτή (κεντρική ή όχι) παίζει σημαντικό ρόλο για τη διαμόρφωση της διαφορετικής οπτικής γωνίας των τάσεων του φεμινιστικού κινήματος σε παράλληλη σχέση με τη θέση απέναντι στο κράτος και την κυριαρχία των ανδρών πάνω σ’ αυτό. [6]

Η φιλελεύθερη αντίληψη για το κράτος και τη σχέση του με την κοινωνία εδράζεται πάνω στη λογική της ελεύθερης οικονομίας της αγοράς και της ατομικής πρωτοβουλίας και δράσης. Στο πολιτικό επίπεδο η φιλελεύθερη ιδεολογία έχει έναν πυρήνα που περιλαμβάνει κυρίως τα πολιτικά δικαιώματα – το δικαίωμα της ψήφου, της συμμετοχής της απόφασης για τα είδος της κυβέρνησης που θα εκλεγεί και το είδος της πολιτικής που θα ακολουθήσει.[7] Ο πιο «σκληρός» πυρήνας του φιλελεύθερου ιδεολογικού οπλοστασίου είναι ο ηθικός του πυρήνας: «περιέχει μιαν επιβεβαίωση των βασικών αξιών και δικαιωμάτων που αποδίδονται στη «φύση» της ανθρώπινης ύπαρξης – ελευθερία, αξιοπρέπεια, ζωή – υποτάσσοντας όλα τ’ άλλα στην εφαρμογή τους».[8]

Στόχος, κατά συνέπεια, του φιλελεύθερου φεμινισμού είναι να πετύχει την ισότητα των γυναικών στα νομικά, πολιτικά και κοινωνικά δικαιώματα: «επιχειρεί ισότιμα τις γυναίκες σε όλους τους δημόσιους θεσμούς και να επεκτείνει τη δημιουργία των γνώσεων ώστε να μην αγνοούνται πλέον τα γυναικεία ζητήματα».[9] Πρωτοποριακή φυσιογνωμία του φιλελεύθερου, αλλά και γενικότερα, φεμινισμού ήταν αυτή της MARY WOOLSTONECRAFT που στο έργο της “A VINDICATION OF THE RIGHTS OF THE WOMAN” υποστήριξε το 1972 ότι «οι γυναίκες πρέπει νάχουν τις ίδιες πολιτικές ελευθερίες καθώς και εκπαιδευτική ισότητα με τους άνδρες».[10] Το 1848 στη συνδιάσκεψη του SENECA FALLS τέθηκαν οι βάσεις για τη διεκδίκηση του δικαιώματος της ψήφου από τις γυναίκες, θέση που υπερκάλυψε όλα τα άλλα αιτήματα του φιλελεύθερου φεμινισμού ως το 1920. Στα τέλη της δεκαετίας του 1960 ως τις αρχές της δεκαετίας του 1970 στις ΗΠΑ κυριάρχησε η BETTY FRIEDAN και η NATIONAL ORGANIZATION OF WOMEN (NOW) που διεκδίκησε ίσα πολιτικά δικαιώματα, ισότιμη πρόσβαση στην εκπαίδευση, στην υγεία – πρόνοια και ίσο μισθό για ίση δουλειά. Σήμερα οι φιλελεύθερες φεμινίστριες της Δύσης και κυρίως των ΗΠΑ «αγωνίζονται να ξεριζώσουν τις προκαταλήψεις και τα στερεότυπα για τα φύλα∙ δεν προτείνουν όμως εναλλακτικές μορφές για το ζήτημα των σχέσεων π.χ. για τον ετεροφυλικό γάμο, τα κοινόβια κλπ.[11]

Η εξασφάλιση όλων των δυνατοτήτων για την επί ίσοις όροις είσοδο των γυναικών σε όλους τους στίβους και τα πεδία της δημόσιας ζωής απαιτεί την υλοποίηση κυρίως των κοινωνικών δικαιωμάτων των γυναικών. «Σημαντικό ρόλο παίζει εδώ η δυνατότητα ανάδειξης των γυναικών σε διευθυντικές θέσεις στους επαγγελματικούς τομείς της υγείας και πρόνοιας, με το σκεπτικό ότι θα συμβάλλουν στη δημιουργία μιας ευαίσθητης και ανθρώπινης διοίκησης, ενώ συγχρόνως θα προωθούν στόχους του φεμινιστικού κινήματος και θα παρέχουν κατάλληλα μοντέλα για την κοινωνικοποίηση των παιδιών, μακριά από τα αναχρονιστικά πρότυπα που αναπαράγονται».[12]

β) Η κριτική προς το φιλελεύθερο φεμινισμό και το λόγο του.

Πρώτα απ’ όλα αποδίδεται στο φεμινιστικό φιλελεύθερο λόγο το ότι αδυνατεί να αντιληφθεί την πραγματική σχέση του φύλου και της τάξης με το κράτος, στο βαθμό που οι φιλελεύθερες φεμινίστριες «θεωρούν την κυβέρνηση ως ισοδύναμη με το κράτος και τις πολλαπλές σχέσεις εξουσίας που αντιπροσωπεύει».[13]

Ένα κράτος ξεχωριστό από την κοινωνία και τους αγώνες που τη διαπερνούν. Κατά συνέπεια, νομίζουν πως με την είσοδο όλο και περισσότερων γυναικών αναιρείται η φύση και τροποποιείται ο ρόλος του κράτους. Μια τέτοια λογική όμως δεν εξηγεί γιατί η νεότερη τάση του φιλελευθερισμού δηλαδή η νέα δεξιά ή απλά νεοφιλελεύθερος φεμινισμός, ουσιαστικά ζητά την κατάργηση του κράτους πρόνοιας: ενός κράτους που ήδη έχει προσφέρει πολλά από την άποψη των γυναικών στο βαθμό που αυτές αποτελούν κιόλας ένα μεγάλο ποσοστό του δυναμικού του και ταυτόχρονα απαιτεί την επιστροφή της υπόθεσης πρόνοια στην ίδια την πυρηνική οικογένεια, χωρίς να λαμβάνει υπόψη της τον παράγοντα τάξη. Πώς μπορεί να ζητάει ισότητα στον ανταγωνισμό όταν εκ των προτέρων αυτός είναι σημαδεμένος εις βάρος των γυναικών; Συνεπώς κάθε διεκδίκηση υπονομεύεται έτσι εκ των ένδον. Ενδεχομένως οι στόχοι του φιλελεύθερου φεμινισμού να «μπορούν να έχουν νόημα για καριερίστριες γυναίκες της μεσαίας αστικής τάξης» γιατί αγνοούν «τις πραγματικότητες μιας ανταγωνιστικής ιεραρχικής κοινωνίας στην οποία πρέπει να υπάρχουν χαμένοι και στην οποία πολλοί άνδρες όπως και οι γυναίκες καταπιέζονται λόγω τάξης και φυλής…». Οι ριζοσπάστριες φεμινίστριες ασκούν κριτική στο φιλελεύθερο φεμινισμό τονίζοντας ότι «οι άνδρες έχουν ίδιο συμφέρον στη διατήρηση της εξουσίας τους κι ότι αυτό είναι σύμφυτο στους θεσμούς του κράτους και της κοινωνίας» και κατά συνέπεια κρίνουν αφελή τη φιλελεύθερη φεμινιστική άποψη για το «ουδέτερο κράτος».[14] Αντίθετη είναι και η άποψη των μαρξιστριών και σοσιαλιστριών φεμινιστριών όσον αφορά τη θέση των φιλελευθέρων για το ουδέτερο κράτος.[15] Επίσης η θεωρία του ουδέτερου κράτους έχει σαν συνέπεια και τη διατήρηση των στεγανών ανάμεσα στη δημόσια και στην ιδιωτική ζωή. Οι γυναίκες πρέπει να κατακτήσουν τη δημόσια ζωή όχι μεταφέροντας και εισάγοντας τις φεμινιστικές αξίες αλλά αποδεχόμενες τις ανδρικές ανταγωνιστικές αξίες. Με αυτή την έννοια τα κοινωνικά δικαιώματα που παρέχει το κράτος-πρόνοια ουσιαστικά δεν απαλλάσσουν τις γυναίκες από το ρόλο τους στην οικογένεια ως μητέρες-τροφοί για να αντεπεξέλθουν στις ανάγκες της εισόδου στην παραγωγική διαδικασία και τη δημόσια ζωή. Τέλος, ο φιλελεύθερος φεμινισμός δεν μπορεί να δει τη σχέση καπιταλισμού-κοινωνίας-κράτους ως ένα ενιαίο σύνολο το οποίο ρυθμίζει μέσω των κρατικών παρεμβάσεων την κοινωνική αναπαραγωγή του.


[1] ALAIN TOURAINE(1981) “THE VOICE ND THE EYE: ANALYSIS OF SOCIAL MOVEMENTS” CAMBRIDGE UNIVERSITY PRESS

[2] W. CONELL (1987) “GENDER AND POWER” CAMBRIDGE POLITY PRESS σελ. 126-28

[3] W. CONELL (1987) “GENDER AND POWER” CAMBRIDGE POLITY PRESS σελ. 126-28

[4] W. CONELL (1987) “GENDER AND POWER” CAMBRIDGE POLITY PRESS σελ. 126-28

[5] W. CONELL (1987) “GENDER AND POWER” CAMBRIDGE POLITY PRESS σελ. 126-28

[6] ΟΛΓΑ ΣΤΑΣΙΝΟΠΟΥΛΟΥ «ΚΡΑΤΟΣ ΠΡΟΝΟΙΑΣ» GUTENBERG ΑΘΗΝΑ 1992 σελ. 120

[7] ROY C. MAKRIDΙS (1992) “CONTEMPORARY POLITICAL IDEOLOGIES: MOVEMENTS AND REFIMES” NEW YORK, HARPER COLLINS, σελ. 120

[8] MAKRIDIS οεπ. Σελ. 25

[9] Α. PHILLIPS (1987) “FEMINISMS AND EQUALITY” OXFORD BLACKWELL. Περιλαμβάνεται στο “FEMINISMS: A READER” (1992) MAGGIE HUMM, E. LONDON HARVESTER WHEATSHEAF

[10] Βλ. παραπομπή 4

[11] Βλ. παραπομπή 4

 

[12] πρβλ. Στασινοπούλου οεπ. σελ. 121

[13] ZILLAH EISENSTEIN (1981) “THE RADICAL FUTURE OF LIBERAL FEMINISM” στο “FEMINISMS: A READER” οεπ 

[14] VALERIE BRYSON “FEMMINISM” (1993) στο συλλογικό “CONTEMPORARY POLITCAL IDEOLOGIES” των ROGER EATWELL και ANTHONY WRIGHT, LONDON, PINTER PUBLISHERS

[15] EVELYN REED (1969) “PROBLEMS OF WOMEN’S LIBERATION” PATHFINDER PRESS, NEW YORK

Advertisements


No Responses Yet to “Φεμινισμός και κράτος (Εισαγωγή και 2ο Κεφάλαιο)”

  1. Σχολιάστε

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: