ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ, ΙΔΙΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΚΑΙ ΦΥΛΟ (του Θανάση Τσακίρη)

05Μαρ.16

cropped-150694_10152374209955386_114963220_n1

(https://lisbethsalanderfap.wordpress.com/feminist-artist/)

ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ, ΙΔΙΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΚΑΙ ΦΥΛΟ

Ο 21ος αιώνας άρχισε με τις γυναίκες να έχουν κατακτήσει το δικαίωμα της ψήφου. Όμως, η θεσμική κατοχύρωση του δικαιώματος της ψήφου δεν αρκεί για να είμαστε σε θέση να μιλάμε για πλήρη ισότητα ανδρών και γυναικών. Πρέπει να αποκτήσει πλήρη σημασία η έννοια της οικουμενικότητας της ιδιότητας του πολίτη. Αυτή είναι η κοινή θέση όλων των θεωρητικών και πολιτικών ρευμάτων του φεμινιστικού κινήματος. Η στρατηγική όμως διαφέρει. Η διαφορά είναι «ο μπαλαντέρ της τράπουλας» για την ιδιότητα του πολίτη.1 Οι προτεινόμενες στρατηγικές είναι ουσιαστικά δύο. Σύμφωνα με την πρώτη, οι πολίτες πρέπει να επιδιώξουν τα γενικά ενδιαφέροντα και συμφέροντα και σύμφωνα με τη δεύτερη η ιδιότητα του πολίτη θα προσδιορίζεται από τις κοινωνικές ομάδες που λειτουργούν από κοινού διατηρώντας όμως τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και τις ξεχωριστές τους ταυτότητες. Ας δούμε, όμως, τα εκατέρωθεν επιχειρήματα.

Λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες της κοινωνίας των ΗΠΑ στην οποία ανήκει, η Iris Marion Young διατυπώνει την άποψη πως για την ουσιαστικοποίηση της ιδιότητας του πολίτη χρειάζεται το μοντέλο της «συμμαχίας του ουράνιου τόξου».2 Η στρατηγική αυτή αναγνωρίζει την ύπαρξη διαφορετικών κοινωνικών ταυτοτήτων προσδιορισμού των διαφορετικών κοινωνικών ομάδων που βιώνουν από κοινού την πολιτική και κοινωνική καταπίεση και οι οποίες επιδιώκουν την αναγνώρισή τους από το πολιτικό σύστημα χωρίς όμως να απαρνηθούν την ιδιαιτερότητά τους και να απορροφηθούν από το «κατεστημένο». Η Καντιανή προσταγή «πράττε έτσι ώστε η ρυθμιστική αρχή της βούλησής σου να μπορεί να καταστεί συγχρόνως καθολικός νόμος» τίθεται στο στόχαστρο γιατί θεωρείται ότι υπεκφεύγει μπροστά στα διλήμματα της διαφοράς και της μερικότητας με τη συνεχή επίκληση των ιδεών της αφαιρετικότητας. H Καντιανή προσταγή, για να επιβληθεί, απαιτεί την ύπαρξη ενός διαιτητή που θα είναι σε θέση να αποφασίζει και να επιλέγει ανάμεσα σε αντιπαρατιθέμενες απόψεις (με πρώτο και κύριο το κράτος) που υποτίθεται ότι υψώνονται υπεράνω των ιδιαίτερων συμφερόντων που εκπροσωπούν. Έτσι η συλλογική σφαίρα της αιτιολόγησης της δράσης αντιπαρατίθεται στους όρους της Καντιανής προσταγής. Αντί να εναποτίθεται στα χέρια ενός κριτή που τίθεται υπεράνω συμφερόντων, είναι στα πλαίσια ενός πολιτικού φόρουμ που απαρτίζουν οι συλλογικοί φορείς των δρώντων που μετατίθεται ο διάλογος και, στην ουσία, η αιτιολόγηση της δράσης. Αυτή η θέση ωθεί πρακτικά στη δημοσιοποίηση της ιδιωτικής πλευράς της ζωής των ανθρώπων και στη συμπερίληψή της στο δημόσιο διάλογο. «Το προσωπικό είναι πολιτικό» και σβήνονται τα αποσαφηνισμένα όρια δημόσιου και ιδιωτικού. Ωστόσο, το ερώτημα που παραμένει είναι το πώς προσδιορίζονται τα απαιτούμενα συλλογικά μέτρα και σταθμά για τη λήψη των συλλογικών αποφάσεων που αφορούν όλους και όλες.

«Μια θεμελιακή διάσταση της ελευθερίας των γυναικών είναι η ελευθερία που ενυπάρχει εκ φύσεως στην ιδιότητα των ίσων πολιτών» τονίζει η Carole Pateman σε αντίθεση με τη Young.3 Εκείνο το στοιχείο που χαρακτηρίζει τις σχέσεις των δύο φύλων σε ένα πατριαρχικό κοινωνικό – πολιτικό πλαίσιο είναι αυτό της εξουσίας του ενός επί του άλλου. Αυτός που είναι, κατ’ αυτήν, ο βασικότερος και ουσιαστικότερος στόχος των γυναικών και του φεμινιστικού κινήματος είναι ο μετασχηματισμός των σχέσεων εξουσίας ανάμεσα στα δύο φύλα και όχι μια θεμελιακή αντιπαράθεση των δύο φύλων . Εκείνο που προέχει είναι ο μετασχηματισμός της έννοιας της ιδιότητας του πολίτη σε νέες θεωρητικές και πολιτικές βάσεις που να έχουν ως χαρακτηριστικές αρχές τους την ελευθερία και την ισότητα των δικαιωμάτων. Αυτό δεν σημαίνει ταύτιση των γυναικών με το ανδρικό πρότυπο για την ιδιότητα του πολίτη αλλά εκδημοκρατισμός των πολιτικών σχέσεων των δύο φύλων. Σημαίνει πως ενώ η μητρότητα ως κατ’ αρχήν «γυναικεία υπόθεση» δεν μπορεί να ταυτιστεί αποκλειστικά με την έννοια της ιδιότητας του πολίτη εν τούτοις μπορεί να συνδεθεί στενά με αυτήν.4 Η καρδιά του προβλήματος δεν είναι η διαφορά αλλά η υποταγή των γυναικών. Η «αυθεντικά δημοκρατική ιδιότητα του πολίτη» ως έννοια περιλαμβάνει και τα δύο φύλα ως πλήρεις πολίτες και η ιδιότητα αυτή έχει ίση αξία και για τα δύο φύλα. Η ίση πολιτικά θέση των γυναικών είναι αναγκαία για τη δημοκρατία και για την αυτονομία των γυναικών. Αν πρόκειται να αλλάξει η πολιτική σημασία της διαφοράς των δύο φύλων και να είναι η ιδιότητα του πολίτη των γυναικών ισάξια με αυτήν των ανδρών, πρέπει οι πατριαρχικές κοινωνικές και φυλετικές σχέσεις να μετασχηματιστούν σε ελεύθερες σχέσεις . Κάτι τέτοιο δεν σημαίνει πως όλοι οι πολίτες πρέπει να γίνουν όπως οι άνδρες ούτε και πως όλες οι γυναίκες πρέπει να αντιτωπίζονται με τον ίδιο τρόπο. Για να είναι πραγματική και όχι τυπική η ισότητα θα πρέπει να διαφοροποιείται η ουσία της ανάλογα με τις διαφορετικές περιστάσεις εντός των οποίων αναγνωρίζονται κάθε φορά οι άνδρες και γυναίκες πολίτες. Στη θέση αυτή της.Pateman διακρίνουμε ένα μικρό άνοιγμα προς την άποψη της Young, η οποία θεωρεί την γενικά και αφηρημένα ορισμένη οικουμενικότητα της έννοιας της ιδιότητας του πολίτη, ως βασικό εμπόδιο στον αγώνα για την επίτευξη ουσιαστικής ισότητας.

Στα τέλη της δεκαετίας 1980-1990 άρχισε να αναπτύσσεται η συζήτηση για την ισάριθμη αντιπροσώπευση των γυναικών στα κοινοβούλια και στους πολιτικούς θεσμούς λήψης αποφάσεων γενικότερα. Σε όλη τη Δυτική Ευρώπη και ιδιαίτερα στη Γαλλία τα κόμματα, με πιο ευαίσθητα αυτά της κεντροαριστεράς και της εξωκοινοβουλευτικής και οικολογικής αριστεράς, άρχισαν να τοποθετούνται επί του ζητήματος και να προβαίνουν και σε λήψη πρακτικών μέτρων για την υλοποίηση, έστω και με τη λογική των ποσοστώσεων, του αιτήματος. Ο διάλογος που διεξάγεται ανάμεσα στις φεμινίστριες της ισότητας και της διαφοράς επεκτάθηκε και σε αυτό το πεδίο έστω και με διάφορες παραλλαγές. Υπό το πρίσμα αυτό ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα επιχειρήματα και των δύο πλευρών όπως καταγράφηκαν στο διάλογο ανάμεσα στην Francoise Gaspard και στην Ελένη Βαρίκα.5 Κατά την Gaspard το αίτημα της ισάριθμης αντιπροσώπευσης ανοίγει το δρόμο για την αμφισβήτηση των ορίων ανάμεσα σε πολιτική και ιδιωτική σφαίρα της ζωής, για την ριζοσπαστική ανατροπή του σημερινού πολιτικού συστήματος που πάσχει, σε τελευταία ανάλυση, από έλλειψη νομιμοποίησης και καθιστά την παραγωγή των νόμων μια διαδικασία που απαιτεί τη συμμετοχή των ανδρών και των γυναικών με βάση την ισότητα. Από την πλευρά της η Βαρίκα επισημαίνει πως το αίτημα δεν τίθεται ως απλώς επιδιορθωτικό της σημερινής πολιτικής δημοκρατίας, όπως αφήνει να εννοηθεί για την άποψη της Gaspard, αλλά απαιτείται η επανίδρυση της δημοκρατίας σε νέες βάσεις, ηθικές και πολιτικές. Η Βαρίκα θεωρεί ότι οι μόνες συμμαχίες, που μπορούν να γίνουν, είναι συμμαχίες πάνω σε πολιτικά προγράμματα που, ξεκινώντας από τον κόσμο ως έχει, διευρύνουν τη δυνατότητα ενός άλλου κόσμου με βάση τα συμφέροντα και τις ανάγκες αντρών και γυναικών, με βάση τις πολλαπλές και συχνά αντιφατικές θεωρήσεις της καταπίεσης. Αυτές οι συμμαχίες «επεξεργάζονται νέους ορισμούς της κοινότητας, της δικαιοσύνης, της εξουσίας, του ατόμου, της σχέσης δημόσιου και ιδιωτικού, της διαχείρισης των αγαθών, του περιεχομένου της εργασίας. Ένα τέτοιο πρόγραμμα είναι ένα πρόγραμμα της αριστεράς. Όχι γιατί αντιστοιχεί στις ιστορικές πρακτικές της, ούτε γιατί θα βρει αναγκαστικά απήχηση στις γραμμές της, αλλά γιατί θίγει τα ίδια τα θεμέλια της κυριαρχίας». Η άποψη της Βαρίκα θα μπορούσε κάλλιστα να συνδυαστεί με την άποψη της Ιris Marion Young που προτείνει τη στρατηγική του «ουράνιου τόξου» ακριβώς γιατί προσδιορίζεται από τις «πολλαπλές και συχνά αντιθετικές θεωρήσεις της πραγματικότητας» και αποβλέπει στη συμμαχία νέων κοινωνικών κινημάτων πάνω στη βάση του κοινού στόχου της κατάκτησης ειδικών δικαιωμάτων που να ουσιαστικοποιούν την έννοια της οικουμενικότητας της ιδιότητας του πολίτη.

ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΣΑΚΙΡΗΣ

Σημειώσεις:
1 Βλ. O’ Donovan Katherine (1993) “Gender Blindness or Justice Engendered?” in Robert Blackburn (ed.) Rights of Citizenship. London: Mansell
2 Βλ. Young Iris Marion (1992) “Polity and Group Difference: A Critique of the Ideal of Universal Citizenship” in Cass R. Sunstein (ed) , Feminism and Political Theory. Chicago: The University of Chicago Press, σελ.131-134
3 Gregor Mary (ed) (1998) Groundwork of the Metaphysics of Morals of the Metaphysics of Morals. New York: Cambridge University Press.
4 Pateman Carole (1990) “Τhe politics of motherhood and women’ s citizenship” in Pateman Carole (ed) Equality , Difference , Subordination. London: Polity Press ,σελ.18-31.
5 Αντιπαράθεση με την S.Ruddick που εκφράζει την πλευρά των φεμινιστριών της μητρότητας (πολιτισμικός φεμινισμός)& βλ. Ruddick Sara (1983) “Pacifying the Forces: Drafting Women in the Interests of Peace” in Signs 8 , no.3, Spring και Ruddick Sara (1984 ) “Preservative Love and Military Destruction: Some Reflections of Mothering and Peace” in Trebilcot J. (ed) , Mothering : Essays in Feminist Theory. Totowa, NJ: Rowman & Allenheld
6 Βλ. Βαρίκα Ελένη (1995) “Επανίδρυση ή επιδιόρθωση της δημοκρατίας ; Το αίτημα της ισάριθμης αντιπροσώπευσης των φύλων”, Σύγχρονα Θέματα , Περίοδος Β΄, τεύχος 57 , Οκτ.-Δεκ., σε.42-59 και Gaspard Francoise (1995) “Για την ισάριθμη αντιπροσώπευση : γένεση μιας έννοιας , γέννηση ενός κινήματος”, Σύγχρονα Θέματα , Περίοδος Β΄, τεύχος 57 , Οκτ.-Δεκ., σελ.32-41

Advertisements


No Responses Yet to “ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ, ΙΔΙΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΚΑΙ ΦΥΛΟ (του Θανάση Τσακίρη)”

  1. Σχολιάστε

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: